هەڵوێستەیهکى سۆسۆلۆجیانە لە سە ربزاوتەکۆمەڵایەتییەکان
سێ شەممە, 14 شوبات 2012 10:41
نوسینی: ئیسماعیل هە ورامى
بزاوتى کۆمەڵایەتى لە فە رهەنگى کۆمەڵناسیدا،هەرجۆرە هە وڵێکى دە ستە جە معى لە پێناو بە دە ست هێنانى بە رژەوەندى هاوبەش دا،یان بە دە ست هێنانى ئامانجە سە رەکییەکان لەڕێگەى کردارێکى هاوبەشەوەلەدەرەوەى ناوەندە ڕەسمییەکان.
قەبارەوکاریگەرى بزاوتە کۆمەڵایەتییەکان پشت ئە ستورە بە بەشدارى وڕێژەى بەشدار بووان، بزاوتى کۆمەڵایەتى بچوک،بزاوتێکە کە ئەندامەکانى کەمتر لە 100نە فە ربن،بزاوتى کۆمەڵایەتى گە ورە ئەندامە کانى بە زیاتر لەهەزاران یان ملیۆنە ها نە فە رلەخۆدەگرێت،هەندى لە بزوتنە وە کۆمەڵایەتییەکان بابەندن بە چوارچێوەى یاسایى باوى کۆمەڵگاکەیان،لە کاتێک دا هە ندێکیتر لەبزوتنەوە کۆمەڵایەتییەکان لە دە رە وە جوغزى یاسای کۆمەڵگاکەیان وبە شێوەیکى نایاسایى کار دە کەن.بزوتنە وە کۆمەڵایەتییە کان دە توانن کاریگە رى بخە نە سە ریاساکان.لە لایکیترەوە پێدە چێت دابڕانێک لە نێوان بزوتنە وەى کۆمەڵایەتى ودام ودە زگا ڕەسمییەکان بونى نەبێت،یان باشترە بوترێت جۆلانەوە جێگرەکان پێدەچێت ببنە بەشێک لەدام ودەزگایکى رەسمى.
پۆڵین کردنى بزوتنە وە کۆمەڵایەتییەکان:
1-بزوتنە وە ى ئەنارشیستە کان:
یەکێکە لە بزوتنە وە کۆمەڵایەتییە کان کە ئامانجى گۆڕانکارى گشت گێرە لە سە رجە م بوارە کانى ژیانى کۆمەڵایەتى.ئە وگۆڕانکاریانە ى کى ئە ندامانى ئە م بزونە وە یە بە دوا یە وەن،گۆِڕانکارى سەریع وگە ورە وگشت گیرن،هە ندێک جاریش توندوتیژى لێدە کە وێتە وە کە ئە مە ش زیاتر دە کە وێتە وە سە ر جۆرى ئە وسیستە مە باڵا دە ستە،کە زۆ رجا ربۆوەڵام دانە وە ى هاوڵاتیان پە نا دە باتە بە توندوتیژى،کەبێگوومان کارو کا ردانە وە بە دواى خۆیدا دێنێت.ئە م بزوتنە وانە زۆر بە ى کاتە کان دە بنە شۆڕشێکى گە ورە وگۆڕانکارى لە پێکهاتە سە رەکیە کانى کۆمەڵگەدا.
2-بزوتنە وە ى چاکسازى:
بەگشتى ئامانجێکى سنورداریان هە یە،دە یانە وە گۆڕانکارى لە هە ندێ لە بوارە کانى ژیانى سیاسى وکۆمەڵایە تى وکولتورى وئابوریدا بکە ن.زانایان پێان وا یە ئە م جۆرە لە بزوتنەوانە بە رئەنجامى نە بوونى عە دالە تى کۆمەڵایەتى وجیاکاریە لە سە رجە م بوارە کانى ئەتۆمۆسفێرى سیاسى.
بزوتنە وەى ئەنارشیست وچاکسازى،ڕەهەندى هاوبە شیان هەوڵدانە بۆگۆڕانکارى لە ئاستى کۆمەڵایەتیدا.بەڵام بزوتنە وە ى چاکسازى بە بە راورد لە گە ڵ بزوتنە وە ى ئەنارشیتدا، پڕۆسەیکى دورودرێژوپێویستى بە پشودرێژى هە یە.
3-بزوتنە وەى رزگارى خوازى:
ئامانجى دەرباز کردنى هاوڵاتیانە لە وشێوەژیانە کە بە ڕاى هاوڵاتیان فاسدەولێوان لێوە لە گەندەڵى ئابوورى وئەخلاقى وسیاسى،کە ئە مە ش زیاتر بزوتنە وە مە زهە بیە کان دە گرێتە وە.ڕابە رەکانى ئە م بزوتنە وانە پێیان وایە گشە ى مەعنە وى مرۆڤ ئاماژەیکى گرنگە بۆبە هاى مرۆڤ.
4-بزوتنە وەى گۆراِن:
گۆڕانکارى لە پێودان وناسێنەرەکان(داب ونە ریت وعادات وتەقالید،پیرۆزکردنى سە رکردە کان و...)کارى ئەم بزوتنە وە کۆمەڵا یەتییەیە.کە بوونى بزوتنە وە یکى هاوشێوە هە نووکە لە هە رێمى کوردستان بە ناوى بزوتنە وەى(گۆڕان)هە ستى پێدە کرێت کە بێگوومان ئە مە ش پێویستى بە هە ڵوە ستە لە سە ر کردنە کە لە وتارى داهاتوودا زیاتر جە ختى لە سە ردە کە ینە وە.
پاڵنە رە کانى دروست بوونى بزوتنە وە کۆمەڵایەتییەکان:
1- پشێوى سیاسى
2- نە بوونى سە رکردە(ئە وانە ى کە هە نووکە لە هە رێمى کوردستانن زیاتر دە کرێت پێیان بوترێت جە نگاوەر)
3- گشە کردنى بیروباوەڕە گشتێنراوەکان.
4- بوونى دسەڵاتێکى سیاسى داخراو.
5- نە بوونى عە دالە تى کۆمەڵایەتى.