گه‌ریلاكانى په‌كه‌كه‌ سوپاى توركیا شپرزه‌ ده‌كه‌ن بەریتانیا: کوردێک بە تاوانی ئەندام بوونی لە داعش دادگایی كرا نۆتینگهام : یه‌که‌مین کۆنگره‌ی جڤاکی دیموکراتیکی کوردان به‌رێوه‌ چوو. دەزگای ڕاگەیاندنی پێنوسەکان: پرسەنامەیەک ئاراستەی بزووتنەوەی گۆڕان و بنەماڵەی نەوشیروان مستەفا دەکات جەمیل بایک: لە کاتی کۆمەڵکوژییەکەی هەولێردا لەگەڵ پارتی ئاگربەستمان هەبوو سۆران سەقزی لەسەر قەرزداری خۆی كوشتووە نوێنەری ناوەندی گشتیی زەردەشتیانی کوردستان بۆچی لەبەغدادە؟ زیاتر لە 350 میوانی بیانی لە 66 وڵات لە فیستیڤاڵی جیهانی فەجر بەشداریی دەکەن فەڕەنسا: شەرە چەقۆی کۆچبەرانی کورد و ئەفغانی دەبێتە سەردێڕی هەواڵە جیهانیەکان بەریتانیا: سیامەند موعینی لە سیمینارێکی جەماوەریدا بەهرۆز جەعفەر: وا بڕوات هاتنی پەکەکە بۆ باشور ئەبێتە زەرورەت پارتی لە ھەولێر ڕێگری لە کۆڕێک دەکات لەسەر شەنگال هەواڵەکانی بابەتی بێکاری و گرانی و هێرش بۆ سەر لاوان لەبەریتانیا شەڕکەرانی ئەفغانی لە سووریا مافی هاووڵاتیبوونی ئێرانیان پێدەدرێت لە ڕێککەوتنی باڵەکانی یەکێتیدا بەرهەم ساڵح بۆ پۆستی بەغداد دانراوە بەریتانیا: لەمانگی ٤ی ئەمساڵەوە کۆمەڵێک یاسای گرنگ دەچنە بواری جێبەجێکردنەوە

هه‌واڵی تایبه‌ت

رۆژی جیهانی قودس چیه‌ و چى ئه‌كرێت له‌م ڕۆژه‌!

06/17/2017 16:36:47 نوسەرانی تر

فه‌ریده‌ ئاڵتونی 

رۆژی جیهانی قودس یان رۆژی نێو ده‌وڵه‌تی بۆ پشتگیری كردن بۆشاری قودسی پیرۆزی داگیركراو له‌لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌ ، كه‌ به‌ فارسی پێ ی دوترێت : روز  جهانی قودس، كه‌ رووداوێكی ساڵانه‌یه‌ و ئیسرائیل رووبه‌رووی ده‌بێته‌وه‌و خه‌ڵكانێكی زۆر كۆئه‌بنه‌وه‌و خۆپیشاندانی گه‌وره‌ له‌ دژی ڕژێمی زایۆنی ئه‌نجام ده‌ده‌ن، هه‌ر له‌و ڕۆژه‌دا هه‌ندێك له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی و ئیسلامی و كۆمه‌ڵگه‌ ئیسلامی و عه‌ره‌بی یه‌كان له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان به‌شداری تێدا ده‌كه‌ن ، به‌ڵام ئه‌م ڕۆژی جیهانی قودسه‌ له‌ وڵاتی ئێران تایبه‌ت تره‌ له‌ وڵاتانی تری جیهان چونكه‌ رابه‌ری گشتی كۆماری ئیسلامی ئیمام خومه‌ینی ئه‌م بۆنه‌یه‌ی پێشنیار كردووه‌ بۆ گه‌لی ئێران و وڵاتانی تر وه‌ك پشتگیری یه‌ك بۆ خه‌ڵكی زوڵم لێ كراوی فه‌له‌ستین.شایه‌نی باسه‌ ئه‌م پێشنیاره‌ له‌ مانگی ره‌مه‌زان له‌  ڕۆژی هه‌ینی هه‌فته‌ی كۆتایی واته‌ هه‌فته‌ی ماڵئاوایی ره‌مه‌زان هاته‌ ئاراوه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م ڕووداوه‌ ڕووداوێكی سیاسی كراوه‌یه‌ بۆ به‌شداری كردن تێیدا بۆ موسوڵمانان و ته‌نانه‌ت نا موسوڵمانانیش وه‌ك یه‌ك ، به‌ڵام ده‌بێت ئه‌وه‌مان له‌بیر نه‌چێت ئه‌م بۆیه‌یه‌ ( ڕۆژی جیهانی قودس ) واجب نیه‌.

هه‌ر له‌و كاته‌ی فه‌له‌ستین  له‌ ساڵی 1948له‌لایه‌ن ڕژێمی زایۆنی ( جوله‌كه‌) داگیركرا ئه‌م كێشه‌یه‌ بوو به‌ جێگه‌ی بایه‌خی موسوڵمانان به‌ گشتی و شیعه‌كان به‌تایبه‌تی بۆدۆزینه‌وه‌ی رێگه‌ چاره‌سه‌رێك ، عه‌ره‌ب پێش سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی ئیسلامی ئێران له‌ناویاندا ڕێكخراوی ئازادیخوازی فه‌له‌ستین ساڵانه‌ ئاهه‌نگی یان ئه‌گێڕا له‌ مانگی تشرینی یه‌كه‌م به‌بۆنه‌ی سه‌ركه‌وتنیان به‌سه‌ر ئیسڕائیل كه‌ به‌ شه‌ڕی كه‌رامه‌  یان ڕۆژی كه‌رامه‌ یان ڕۆژی فه‌له‌ستین ناسرا بوو، به‌ڵام به‌ سه‌ركه‌وتنی شۆڕشی ئیسلامی  ئێران ئه‌م بۆنه‌ی خۆیان له ‌بیركرد و ڕۆژی قودسی جیهانی جێگه‌ی گرته وه چونكه ‌كێشه‌ی فه‌له‌ستین یه‌كێك بوو له‌و ته‌وه‌ڕه‌ گرنگانه‌ی كه‌ شۆرشی ئیمام خومه‌ینی هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ گرنگی پێده‌دا، وه‌دوای سه‌ركه‌وتن و ڕاگه‌یاندنی شۆڕشی كۆماری ئیسلامی ئێران به‌فه‌رمی رایگه‌یاند كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك دان به‌ده‌وڵه‌تی ئیسرائیل دانانێت وه‌ك ده‌وڵه‌ت ؛ بۆیه‌ باڵوێزی ئیسرائیلی له‌ ئێران گۆڕی بۆ باره‌گای رێكخراوی ئازادیخوازی فه‌له‌ستین.

بیرۆكه‌ی ئه‌م پَشنیاره‌ دوای دامه‌زرانی شۆرشی ئیسلامی ئێران  له‌ ساڵی 1979 سه‌ری هه‌ڵدا كه‌ پێشنیاره‌كه‌ له‌لایه‌ن  ئیمام خومه‌ینی كرا.كه‌ له‌ وتارێكی دا ده‌ڵێت : (( من داو ا له‌ موسوڵمانان ده‌كه‌م له‌ گشت جیهان كه‌وا رۆژێك ته‌رخان بكه‌ن له‌ كۆتا هه‌ینی مانگی ره‌مه‌زانی پیرۆز بۆئه‌وه‌ی ببێته‌ رۆژی جیهانی قودس، وه‌  راگه‌یاندنی هاوكاری نێوده‌وڵه‌تی له‌ نێوان موسوڵمانان بۆ پشتگیری كردنی مافی ڕه‌وای گه‌لی فه‌له‌ستین ، من چه‌ند ساڵێكه‌ موسوڵمانانم ئاگاداركردۆته‌وه‌ له‌و مه‌ترسی یه‌ی زایۆنی داگیركه‌ر دروستی كردووه‌ له‌سه‌ر خه‌ڵكی فه‌له‌ستینی چه‌وساوه‌ ،كه‌ رۆژانه‌ جه‌ندین په‌لاماری وه‌حشیگه‌ری له‌ دژی برایان و خوشكانمان له‌ فه‌له‌ستین و خوارووی لوبنان به‌تایبه‌تی ئه‌نجام ده‌دات و به‌رده‌وام ماڵ و خانوی فه‌له‌ستینی یه‌كان بۆردوومان ده‌كات به‌ ئامانجی سه‌ركوت كردنی شۆرشی فه‌له‌ستینی یه‌كان، له‌به‌رئه‌وه‌ من داو اله‌ هه‌موو موسوڵمانی جیهان و حكومه‌ته‌ ئیسلامیه‌كان ده‌كه‌م كه‌ به‌یه‌كه‌وه‌ كار بكه‌ن  بۆ بڕینی ده‌ستی داگیركه‌ری زایۆنی و هاوكارانی ، وه‌ من له‌ لێره‌وه‌ دووباره‌ داو اله‌ هه‌موو موسوڵمانانی جیهان ده‌كه‌م به‌ دیاری كردن و هه‌ڵبژاردنی كۆتا هه‌ینی له‌ مانگی ره‌مه‌زان وه‌ك رۆژی جیهانی قودس كه‌ ده‌كرێ ئه‌م رۆژه‌ بكرێته‌ هۆكاریكی باش بۆ دیاری كردنی چاره‌نوسی گه‌لی فه‌له‌ستینی ، بۆیه‌ من داو اله‌ خوای گه‌وره‌ ده‌كه‌م كه‌ موسوڵمانان سه‌ربخات به‌سه‌ر  خوانه‌ناساندا )).

له‌م ساڵانه‌ی دوایی ئه‌م بۆنه‌یه‌ بڵاو بۆوه‌ له‌ ناو ووڵاتانی ئیسلامی و ته‌نانه‌ت نا ئیسلامیش دا بۆنمونه‌ له‌ وولَِاته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكاش ئه‌م بۆنه‌یه‌  سالانه‌ به‌رێوه‌ ده‌چێت، ته‌نانه‌ت ئه‌م یادكردنه‌وه‌ی ئه‌م بۆنه‌یه‌ له‌ ناو خودی ئیسلائیل به‌شداری تێدا ده‌كه‌ن وه‌ك جوله‌كه‌كانی (ئه‌زروكس) كه‌ ئه‌مانه‌ دژ به‌ سیاسه‌ته‌كانی زایۆنین ( ناتوری كارتا).

 له‌م بۆنه‌یه‌دا كۆمه‌ڵێك به‌یاننامه‌ی جیاواز له‌ له‌یه‌ن مه‌رجه‌عه‌كانی دینی و زانای گه‌وره‌ له‌ ئێران و ووڵاتانی جیاجیا ده‌خوێندرێته‌وه‌ بۆ بانگ كردنی رۆڵه‌كانی گشت گه‌لانی جیهان و وه‌ هه‌موو ئه‌و موسوڵمانانه‌ی كه‌ له‌م رێپێوانه‌ گه‌وره‌یه‌دا به‌شداریان كردوووه‌ له‌ رۆژی قودسی جیهانیدا .

      له‌م رۆژه‌دا علی خامه‌نه‌ئی فه‌رمانده‌ی شۆڕشی ئیسلامی ئێران داواله‌ گشت موسوڵمانانی جیهان ده‌كات به‌یه‌ك ریز له‌ ماڵه‌كانیان بێنه‌ده‌ره‌وه‌ بۆ به‌شداری كردن له‌م خۆپیشادانه‌ گه‌وره‌یه‌دا بۆ به‌رگری كردن له‌ خه‌ڵكی فه‌له‌ستینی چه‌وساوه‌.

      به‌رێوه‌چونی خۆپیشاندان و رێپێوانی گه‌وره‌ له‌ سه‌رانسه‌ری جیهان له‌به‌ره‌به‌یانه‌وه‌ ده‌ست پَی ده‌كات تا رێپێوانه‌كان ده‌گه‌نه‌ مزگه‌وته‌كان ، وه‌له‌ هه‌ندێك ووڵاتدا خۆپیشاندان و رێپێوانه‌كان له‌ دوای نوێژی هه‌ینی یه‌وه‌ به‌رێوه‌ ده‌چێت.

      له‌م رۆژه‌دا هاوارو دروشمی ناره‌زایی دژی دوژمنی داگیركه‌ری زایۆنی ده‌وترێته‌وه‌.

      دروشمی سه‌ره‌كی له‌م رۆژه‌دا بریتی یه‌ : مردن بۆ ئیسرائیل .

      خوێندنه‌وه‌ی وتارو به‌یاننامه‌ی كه‌سایه‌تی و لایه‌نی ئیسلامی و سیاسی .

ئه‌م بۆنه‌یه‌ له‌ ئیران زۆتر گرنگی پێ ده‌درێت له‌له‌یه‌ن ڕاگه‌یاندنه‌كان و په‌خشی راگه‌یاندنی جیهانی یه‌وه‌.

یه‌كه‌م : له‌م رۆژه‌  گرنگی و پله‌و پایه‌ی به‌رزی قودس و مزگه‌وته‌كه‌ی بۆ هه‌موو موسوڵمانان له‌ جیهاندا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ پاراستنی ئه‌م شوێنه‌ پیرۆزانه‌ چه‌نده‌ گرنگن بۆ موسوڵمانان.

دووه‌م:رۆژی جیهانی قودس ناوه‌رۆكی راستی یه‌ك نیشانی هه‌موو جیهان ده‌دات كه‌ سوده‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قه‌واره‌ی زایۆنی قه‌واره‌یه‌كی دروست كراوه‌و هیچ ره‌وایه‌تی له‌ ناو ئومه‌تی ئیسلامیدا نیه‌ و پێویسته‌ ریشه‌كێش بكرێت.

سێ یه‌م :  رۆژی قودس یه‌كریزی موسوڵمانان ده‌گه‌ینێت  له‌ تێكرای سه‌ر زه‌وی ، وه‌ پێویست بون و به‌یه‌كه‌وه‌ بونیان پیشان ده‌دات بۆ رووبه‌روو بونه‌وه‌ی نه‌خشه‌و پلانی زل هێزه‌كان كه‌ ئامانجیان لێكدابڕاندنی جیهانی ئیسلامی و به‌ تاڵان بردنی سامان و به‌ربومه‌كه‌یی و زاڵ بوونه‌ به‌چاره‌نوسی گه‌لانی ئیسلامی و ووروژاندنی ئاژاوه‌و تیره‌گه‌رێیتی یه‌ بۆئه‌وه‌ی یه‌كریزی موسوڵمانان پارچه‌پارچه‌ بێـت.

له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مدا ناكۆكی یه‌كی توند له‌ نێوان جوله‌كه‌و عه‌ره‌بی فه‌له‌ستینی سه‌ری هه‌ڵدا و بووه‌ هۆی  شه‌رێكی ئه‌هلی به‌رفراوان له‌ نێوانیاندا له‌ ساڵی 19947 زاینی و موسولمانانی فه‌له‌ستین ڕووبه‌ڕووی كوشتن و بڕین و ده‌ركردن و وێران بونی مالأ و حالیان بونه‌وه‌ له‌ گوندو شاره‌كانی خۆیان به‌ ده‌ست جوله‌كه‌ی زایۆنی پاشان ئه‌م ئه‌م شه‌ڕه‌ زیاتر ته‌شه‌نه‌ی كردوو له‌ ئه‌نجامدا بووه‌ هۆی هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕێكی گه‌وره‌تر له‌ نێوان عه‌رب و ئیسرائیل له‌ساڵی 1948 له‌ دوای ڕاگه‌یاندنی ده‌وڵه‌تی قه‌واره‌ی زایۆنی.

     له‌ دوای شه‌ڕی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی 1973 زاینی و ئاگربه‌ستی نێوان عه‌ره‌ب و ئیسرائیل زۆربه‌ی كاره‌ دوژمنكاری یه‌كان كۆتایی پێ هات ،ئه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ ئه‌نجامدا له‌ ساڵی 1979 دا ڕێكه‌وتنامه‌ی ئاشتی نێوان میسرو ئیسرائیلی لێكه‌وته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی ئیسرائیل هێزه‌كانی خۆی له‌ نیمچه‌ دوورگه‌ی سینا بكێشێنێته‌وه‌ و ببێته‌ هۆی هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی حوكمی سه‌ربازی له‌ كه‌ناری خۆرئاواو كه‌رتی غه‌ززه‌ دا .

پاشان سروشتی ململانێ كان  له‌ نێوان عه‌ره‌ب و ئیسرائیلی یه‌كان گۆردرا بۆ ململانێ ی نیوان فه‌له‌ستینی یه‌كان و ئیسرائیلی یه‌كان تاوه‌كو فۆرمێكی ناوچه‌ی وه‌رگرت و شه‌ری لوبنانی له‌ ساڵی 1982 لێكه‌وته‌وه‌ ، پاشان به‌هۆی ڕێكه‌وتننامه‌ی ئۆسلۆی كاتی یه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتی نیشتمانی فه‌له‌ستینی دامه‌زرا له‌ ساڵی 1944 زاینی دا ئه‌مه‌ش له‌ چوارچێوه‌ی ئاشتی نێوان فه‌له‌ستینی یه‌كان و ئیسرائیلی یه‌كاندا بوو وه‌ له‌ هه‌مان ساڵدا ئیسرائیل و ئه‌رده‌نی یه‌كان گه‌یشتنه‌ ڕێكه‌وتننامه‌ی ئاشتی نێوانیان، وه‌هه‌روه‌ها ئاگربه‌ست به‌رده‌وام بوول ه‌ نێوان ئیسرائیل و سوریای به‌عسی دا ، وه‌ له‌ ساڵی 2006 دا ئاشتی به‌رپا  بووله‌ نێوان لوبنان و ئیسرائیلدا .

ململانێی نێوان ئیسرائیل و غه‌ززه‌ كه‌ له‌ ژێر سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی حه‌ماس دا به‌رێوه‌ ده‌چێت ئاگربه‌ستی لێكه‌وته‌وه‌ له‌ ساڵی 2014 كه‌ ئه‌مه‌ش دیسانه‌وه‌ ده‌چێته‌ چوارچێوه‌ی ئاگربه‌ستی عه‌ره‌ب و ئیسرائیلی ، وه‌ قۆناغی 2006 بۆ 2012 بووه‌ هۆی شه‌ری ئێران به‌وه‌كاله‌ت له‌گه‌ڵ ئیسرائیلی یه‌كاندا له‌ ناوچه‌كه‌دا ، وه‌هه‌ر له‌ هه‌مان ساڵدا واته‌ 2012 دا ئێرا هه‌موو په‌یوه‌ندی یه‌كانی له‌ بزووتنه‌وه‌ی حه‌ماسی سوننه‌دا پچڕاند به‌هۆی شه‌ڕی ئه‌هلی له‌ سوریادا.

هه‌رچه‌نده‌ ڕێكه‌وتننامه‌ی ئاشتی نێوان میسرو ئه‌رده‌ن له‌گه‌ڵ جوله‌كه‌دا به‌رده‌وامی هه‌یه‌ وه‌ له‌هه‌مان كاتدا ڕێكه‌وتننامه‌ی ئاشتی كاتیل ه‌ نێوان ئیسرائیل و فه‌له‌ستینی یه‌كاندا به‌شێوه‌یه‌كی گشتی كاری پێ ده‌كرێت به‌لام به‌رده‌وان ناكۆكی نێوان عه‌ره‌ب و ئیسرائیل به‌دی ده‌كرێت سه‌باره‌ت به‌ زۆر له‌ كێشه‌كانی فه‌له‌ستین.

غه‌ززه‌ له‌ رۆژی جیهانی قودسدا :

دوای ئه‌وه‌ی ئیمام خومه‌ینی داوای له‌ خه‌ڵك كرد به‌شداری رۆژی جیهانی قودس بكه‌ن  به‌ هه‌زاران له‌ دانیشتوانی به‌ده‌نگ بانگه‌وازه‌كه‌ی هاتن و شه‌قامه‌كانی پڕ بوون له‌ به‌شدار بوو  هه‌ر له‌ دوای ته‌واو بونی نوێژی هه‌ینی ، ئه‌مه‌ش وه‌ك وه‌ڵامێك بوو بۆ بانگه‌وازه‌كه‌ی ئیمام خومه‌ینی رابه‌ری شۆرشی ئیسلامی ئێران،  سه‌ره‌تای ڕێ پێوانه‌كه‌ له‌ به‌رده‌م مزگه‌وتی ( سه‌رایا) له‌ ناوه‌راستی غه‌ززه‌وه‌ ده‌ستی پێ كرد تا گه‌یشتنه‌ به‌رده‌م بورجی شه‌وا، پاشان كۆمه‌ڵێك ووتاروو میهره‌جان تێدا ئه‌نجام درا به‌به‌شداری هه‌موو لایه‌نه‌كانه‌ فه‌له‌ستینی یه‌كان ، كه‌ كۆمه‌ڵێك دروشم به‌رز كرابونه‌وه‌ تیایاندا داوای ئه‌وه‌یان ئه‌كرد كه‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین له‌ پێشینه‌ی كاری عه‌ره‌ب و موسوڵمانان بێت به‌مه‌به‌ستی به‌رگری كردن له‌ فله‌ستین و ڕاپه‌رینی قودس.

له‌ وته‌یه‌كدا به‌رپرسی به‌ره‌ی گه‌ل به‌ریز (لوئوی القریوتی ) بۆ رزگاركردنی فه‌له‌ستین له‌ جیاتی هێزه‌ نیشتمانی و ئیسلامیه‌كاندا دڵنیایی دا كه‌وا رۆژی جیهانی قودس نامه‌یه‌كی ئاشكرایه‌ بۆ دوژمنی صه‌هیۆنی پێیان ئه‌لێت كه‌وا به‌رگریكردن به‌رده‌وام ده‌بێت تا رزگاركردنی قودس.

به‌ هێما بونی رۆژی قودسی جیهانی له‌لایه‌ن ئیمام خومه‌ینی :

مانگی ره‌مه‌زانی پیرۆز ئه‌و مانگه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ قورئانی تێدا ناردووه‌ته‌ خواردووه‌ و نیشانه‌ی یه‌كێتی موسوڵمانان ده‌گه‌یه‌نێت، له‌و مانگه‌دا پیرۆزه‌دا تێكرای موسوڵمان به‌رۆژوو ئه‌بن له‌سه‌راپای جیهاندا به‌ جیاوازی هه‌موو مه‌زاهیبه‌كانیانه‌وه‌،موسولأموڵمانان له‌و مانگه‌دا زیاتر عیباده‌ت و نوێوژو نزاكانیان ده‌كه‌ن و رووی راسته‌قینه‌یان ئه‌كه‌نه‌ په‌روه‌ردگاریان به‌یه‌ك ره‌نگ و ده‌نگ ده‌رده‌كه‌ون و خوای گه‌وره‌ش ئه‌وه‌ی لێ داوا كردوون ، بۆیه‌ باروودۆخی موسوڵمانان له‌و مانگه‌دا به‌ ته‌واوه‌تی جیاوازه‌ به‌به‌راورد كردن به‌مانگه‌كانی تر، هه‌روه‌ك كاره‌كانی تایبه‌تی خۆیان  كه‌م ده‌كه‌نه‌وه‌و گرنگی زیاتر به‌كاری موسوڵمانان و نه‌ته‌وه‌كه‌یان ده‌ده‌ن.

شایه‌نی باسه‌ ئیمام خومه‌ینی زۆر به‌زیره‌كی و ووریایی رۆژی كۆتا هه‌ینی له‌ مانگی ره‌مه‌زاند هه‌ڵبژاردووه‌ وه‌ك رۆژی جیهانی قودس ئه‌مه‌ش وه‌ك هێمایه‌ك و هانده‌رێك بۆ یه‌كریزی موسوڵمانان  به‌رامبه‌ر دوژمنی زایۆنی ، له‌له‌یه‌كی تریشه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی سود له‌ وه‌حه‌ده‌تی ره‌مه‌زان ببینێت ، هه‌ر له‌و روانگه‌یه‌وه‌ ده‌توانین زیاتر له‌ نامه‌یه‌ك له‌ ده‌شت پێشخه‌ریه‌كه‌ی ئیمام خومه‌ینی تێبگه‌ین :

1_ قودس پله‌و پایه‌كی به‌رزی هه‌یه‌ له‌لای گشت موسوڵمانان  و به‌ هێمای یه‌كێتی موسوڵمانان داده‌نرێت.

2_ كێشه‌ی فه‌له‌ستین كێشه‌ی هه‌موو موسوڵمانانه‌ و ته‌نها كێشه‌ی فه‌له‌ستینی یه‌كان نیه‌ به‌ته‌نها  كه‌ خاكی داگیركراوه‌و خه‌ڵكه‌كه‌شی ده‌ربه‌ده‌ر كراوه‌ له‌سه‌ر ماڵ و حالی خۆیان و مافیان لێ زه‌وتكراوه‌ ، وه‌هه‌روه‌ها كێشه‌ی فه‌له‌ستین ته‌نها كێشه‌ی عه‌ره‌ب نیه‌ به‌وه‌ی كه‌ فه‌له‌ستین به‌شێكه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب

به‌ڵێ راسته‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین كێشه‌ی ئه‌وانه‌ له‌روانگه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ فه‌له‌ستین یه‌كێكه‌ له‌ پێهاته‌ بنچینه‌یی یه‌كانی نه‌ته‌وه‌ی ئیسلامی .

3_ كێشه‌ی فه‌له‌ستین چاره‌سه‌رناكرێت ته‌نها به‌یه‌كگرتوویی موسوڵمانان و یه‌كخستنه‌وه‌ی هه‌وڵه‌كانیان نه‌بێت له‌ پێناوی  گه‌رانه‌وه‌ی  مافی زه‌وتكراوی فه‌له‌ستینی یه‌كان.

  بۆیه‌ ئیمام خومه‌ینی له‌ سۆنگه‌ی ئه‌وه‌ی فه‌رمانده‌یه‌كی شۆرشی ئیسلامی یه‌و وه‌دامه‌زرێنه‌ری كۆماری ئیسلامی ئێرانه‌ به‌ڕاگه‌یاندنی رۆژی جیهانی قودس توانی یه‌كێك له‌ ته‌وه‌ره‌ ستراتیجیه‌كانی سیاسه‌تی ده‌ره‌ی كۆماری ئیسلامی ئێران وێنا بكات، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ك له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ده‌ست پێشخه‌ری یه‌كه‌ی ئیمام جێگه‌ی بایه‌خه‌ له‌روانگه‌ی ئه‌وه‌ی ئه‌و مه‌رجه‌عێكی دینییشه‌.

له‌رۆژی جیهانی قودسدا زانا شیعه‌كان هاتنه‌ سه‌رخه‌ت سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین به‌تایبه‌تی زانا ئێرانی یه‌كان ئه‌وه‌ش هه‌ر له‌و كاته‌وه‌یه‌ كه‌ ڕژیمی زایۆنی قه‌واره‌ی ڕاگه‌یاند له‌ناو جه‌رگه‌ی فه‌له‌ستیندا و بووه‌ هۆی روودانی به‌ڵاو موسیبه‌ت بۆ خه‌ڵكی فه‌له‌ستین.

مێژووی زانایانی شیعه‌ بۆ سه‌ربه‌خۆیی و ئازادی هه‌ڵوێستێكی بوێرانه‌یه‌ دژی سته‌مكاران و پشتگیری كردنی چه‌وساوه‌كان ئه‌وه‌ش سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌ له‌سیره‌ی ئه‌هلو لبه‌یت وبه‌پشت به‌ستن به‌ بۆچونه‌كانی ئه‌هلو لبه‌یت ( درودی خوایات لێ بێت ) .

بۆیه‌ ( مورته‌زا موته‌هری ) باس تایبه‌تمه‌ندێتی زانایانی شیعه‌ ده‌كات و ده‌ڵێت : )) زاناكانی ئاینی شیعه‌، له‌ خودی خۆیاندا دامه‌زراوه‌ی سه‌ربه‌خۆ داده‌مه‌زرێنن ، ئه‌وه‌ش به‌پشت به‌ستن به‌خوا و له‌ رووی كۆموڵایه‌تیش پشت ئه‌به‌ستن به‌ نه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ مانای دامه‌زراوه‌یی به‌هێز ده‌هێڵته‌وه‌ به‌رووی زاڵم و سته‌كاراندا به‌درێژایی مێژوو ))زانایانی شیعه‌ به‌پشت به‌ستن به‌ بیروو باوه‌ریانكه‌ سه‌رچاوه‌كه‌ی له‌ ئه‌ركیان به‌رامبه‌ر ئایینه‌كه‌یانده‌گرێت بۆیه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تای هه‌ست كردنیان به‌رامبه‌ر فه‌له‌ستین هه‌ڵوێستێكی توندیان هه‌بووه‌ به‌رامبه‌ر زایۆنی یه‌كان و له‌به‌رژه‌وه‌ندی فه‌له‌ستینی یه‌كان هیچ كات چه‌ن و چونی یان نه‌كردووه‌ له‌رووبه‌روو بوونه‌وه‌ی مه‌ترسی یه‌كانی زایۆنی یه‌كان، بۆ سه‌لماندنی ئه‌وه‌ش به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك له‌ ناو به‌ڵگه‌ نامه‌كانی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی كۆماری ئیسلامی ئێران دا هه‌یه‌ كه‌ ئه‌ویش نامه‌ی به‌رێز ( محمد كاشف ئه‌لغتائه‌ ) كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گه‌وره‌ترین زاناكانی نه‌جه‌ف كه‌ له‌ نامه‌كه‌یدا وه‌لامی ڕاپرسی یه‌كه‌ی ( محمد صبری عابدین ) ده‌داته‌وه‌و ده‌ڵێت : (( خوا د ه‌فه‌رموێت " وكژلك أخژ ربك إژا أخژ القرى وهی ڤالمه‌ إنًَ أخژه ألیم شدید " وه‌ده‌ڵێت : ده‌بێت چ سته‌مێك گه‌وره‌ تر بێت له‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ سنور بشكێنێت سه‌باره‌ت به‌ مافی باوك و باپیران و نه‌وه‌كانی  خۆی؟ به‌ڵكو ده‌یتوانین بڵێین چ سته‌م وزوڵمێك گه‌وره‌ تره‌ له‌وه‌ی كه‌ مرۆڤ زیاده‌ڕه‌وی بكات به‌رامبه‌ر دین و پیرۆزی یه‌كانی وه‌ خۆی له‌ نه‌زانی بدات به‌رامبه‌ر قورئان و به‌هاكه‌ی؟ پاشان باس له‌ فرۆشتنی خاكی فه‌له‌ستین  حوكمی شه‌رعی ده‌كات بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی به‌شداریان كردووه‌ له‌ فرۆشتنی ئه‌و خاكه‌ پیرۆزه‌دا ، وه‌ده‌لێت : (( ئایا ئێوه‌ هه‌ست ناكه‌ن ئه‌م فرۆشتنه‌ شه‌ڕه‌ له‌ دژی ئیسلام ؟ وه‌ ئایا هیچ كامێكتان گومانتان له‌وه‌ دایه‌ كه‌ ئه‌م فرۆشتنه‌ یان یارمه‌تیدانه‌ یان هه‌وڵدان و یان ده‌ڵاڵی و جامبازی كردنه‌ له‌ نێوان كڕیارو فرۆشیاردا شه‌ره‌ له‌ دژی خواو پێغه‌مبه‌ری ئیسلام و سه‌رپێچی كردنێكی ئاشكرای ئیسلامه‌ ؟ ئه‌وانه‌ له‌ دین و گۆره‌پانی ئیسلام ده‌رچوون، بۆیه‌ مامه‌ڵه‌ی بێ باوه‌ڕانیان له‌گه‌ڵ بكه‌ن و دوریان بخه‌نه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئیش و كارێك و ژنیان لێ مه‌خوازن تێكه‌ڵاویان مه‌بن و مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ مه‌كه‌ن و سه‌لام و قسه‌یان له‌گه‌ڵ مه‌كه‌ن وئاماده‌ی سه‌ر  مردن ناشتن و كفنكردنیان مه‌بن له‌ گۆرستانی موسوڵمانان، به‌ڵكو پێویسته‌ ناوی ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ هه‌ڵبواسرێت له‌ هه‌موو بۆنه‌و ئاهه‌نگێكدا و بڵاو بكرێته‌وه‌ له‌ رۆژنامه‌و گۆڤاره‌كاندا له‌ ژیر ناوونیشانی : ده‌رچوان له‌ دین .

هه‌ر له‌گه‌ڵ پرۆژه‌ی دابه‌شكردنی فه‌له‌ستین له‌لایه‌ن كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كانه‌وه‌ رووبه‌روو بوونه‌وه‌ ده‌ستی پێكرد له‌ نێوان زانایانی دین و خۆرئاوا، بۆیه‌ زانایانی شیعه‌ی ئێرانی ئه‌وانه‌ كه‌ له‌ عێراق نیشته‌ جێبوون بوونه‌ته‌ پێشه‌نگی هه‌ڵگری ئاڵای رووبه‌رووبوونه‌وه‌و داوایان له‌ زانایانی جیهانی ئیسلامی كرد كه‌ هه‌ڵوێستی ئاشكراو روونیان هه‌بێت سه‌باره‌ت به‌فه‌له‌ستین .هه‌روه‌ك باڵویزی ئیران له‌ عیرا ق له‌ ڕێكه‌وتی  2_ 8_ 1937 راپۆرتێكی ئاراسته‌ی زانایانی ئیران كردووه‌و  تێیدا هاتووه‌: هبه‌ الدین الشهرستانی ومحمد مهدی الصدرو محمد مهدی الاصفهانی و محمد مهدی الخراسانی كه‌ ئه‌وانه‌ نیشته‌جێ ی به‌غداو كازمیه‌ بون ، وشیخ رازی ال یاسین كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێك بوول ه‌ زانایانی شیعه‌ی عه‌ره‌ب له‌گه‌لأ شیخ یوسف عه‌تا موفتی به‌غدا و حبیب العبیدی موفتی موصڵ و إبراهیم الراوی وه‌ ئه‌م سێ كه‌سه‌ش له‌ زانایانی جۆری یه‌كه‌م بوون له‌ موصڵ و به‌غدا ، هه‌ر هموو ئه‌مانه‌ پێكه‌وه‌ هه‌ڵسان به‌ئاراسته‌ كردنی بروسكه‌یه‌ك بۆ كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان و وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا ، وه‌ده‌ڵێن : ئێمه‌ نوێنه‌ری روحی مه‌زهه‌به‌كانی ئیسلامین و ڕایده‌گه‌ینین كه‌ ئێمه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك رازی نین و به‌رهه‌ڵستی بڕیاری لیژنه‌ی مه‌له‌كی به‌ریتانیا ده‌كه‌ین سه‌باره‌ت به‌دابه‌شكردنی فه‌له‌ستین ، ووڵاتی ئیسلامی عه‌ره‌بی ، وه‌ ئیمه‌ ئه‌م بریاره‌ به‌ گوزێكی ئاراسته‌كراو ده‌زانین بۆ دڵی ئیسلام عه‌ره‌ب، " له‌ مانگی محرمی ساڵی 1357 هجری به‌رامبه‌ر به‌ ساڵی 1938 زایینی ئایه‌توولله سه‌ید أبو الحسن الاصفهانی  نامه‌یه‌كی ئاراسته‌ی باڵوێزی ئیران له‌ به‌غدا كردوو له‌ نامه‌كه‌دا هیوای خواست كه‌وا حكومه‌تی ئێرانی هه‌موو هه‌وڵه‌كانی خۆی بخاته‌گه‌ر  له‌ كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كان بۆ پێدانی مافه‌ ڕه‌واكانی گه‌لی فه‌له‌ستین " هه‌روه‌ها  العلامه‌ كاشف الغه‌تا هه‌نگاوێكی هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌ی پێش خۆی نا و نامه‌یه‌كی ئاراسته‌ی مه‌لیك غازی كردوو داوی كرد كاربكرێت له‌ كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كان بۆ به‌رگری كردن له‌ مافه‌ ڕه‌واكانی گه‌لی فه‌ستین .

باڵوێزی ئیران ڕاپۆرتێكی نارد سه‌باره‌ت به‌جموجۆڵی یه‌كان له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئێرانی له‌ ساڵی 1938 زایینی كه‌ تێیدا هاتووه‌ : زانایانی شیعه‌ی عه‌ره‌ب له‌ نه‌جه‌ف سه‌رله‌نوێ هه‌ڵساون به‌ ناردنی بروسكه‌یه‌ك بۆ مه‌لیك غازی و ده‌سه‌ڵاتی باڵای به‌ریتانیا ، له‌ بروسكه‌كه‌دا سكاڵای سته‌مكاری یه‌كانی جوله‌كه‌یان كردووه‌ له‌ فه‌له‌ستین . شیخ محمد حسین كاشف الغه‌تا كه‌یه‌كێكه‌ له‌ زانا به‌ناوبانگه‌كانی عه‌ره‌ب له‌ نه‌جه‌ف ئه‌ویش هاوشێوه‌ی ئه‌وانی تر بروسكه‌یه‌كی ئاراسته‌ی ده‌سه‌ڵاتی باڵای به‌ریتانیا و لیژنه‌ی هونه‌ری كردوو داوای له‌ زانایانی جیهان كرد كه‌وا فوتوای جیهاد ده‌ربكه‌ن دژی قه‌واره‌ی زایۆنی، هه‌ر به‌پێ به‌شێكی تر له‌م بروسكه‌یه‌ باڵوێزی ئێران دڵنیایی دا كه‌وا رۆژنامه‌ی ( لنهار ) كه‌ له‌ به‌غدا ده‌رده‌كرا هه‌واڵێكی تێدا بڵاو كردۆته‌وه‌و تێیدا هاتووه‌ : بێ گومان زانایانی ئیسلام له‌ ژێر گومه‌زی ئه‌میر ئه‌لمومنون ( س.خ ) به‌نزیكانه‌ كۆده‌بنه‌وه‌  له‌ نه‌جه‌ف بۆ تاووتوێكردنی ده‌ركردنی فوتوای جیهاد به‌ ئیمزای هه‌موو گه‌وره‌ زانایان و كۆبوونه‌وه‌كه‌ش له‌لایه‌ن ( الشیخ كاشف الغه‌تا ) سه‌رپه‌رشتی ده‌كرێت ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌م مه‌به‌سته‌ زانایانی شیعه‌ بانگه‌وازێك ئاراسته‌ی زانا گه‌وره‌كان ده‌كات له‌ سوریاو لوبنان و ئه‌رده‌ن و میسرو یه‌مه‌ن و ئیمارات و كه‌نداوی فارسی و توركیاو ئه‌فغانستان و ئێران به‌مه‌به‌ستی به‌شداریكردن له‌و كۆبونه‌وه‌یه‌دا ، به‌پێ هه‌واڵی رۆژنامه‌ی قه‌به‌سی دیمه‌شقی ژماره‌ 1496 كه‌ له‌ ساڵی 12_ 9 _ 1938 زایینی ده‌رچووه‌ له‌ دوای ئه‌م كۆبوونه‌وه‌یه‌ ( العلامه‌ كاشف الغه‌تا ) فوتوای جیهادی ده‌رد له‌دژی ڕژێمی زایۆنی كه‌ له‌ فوتواكه‌دا هاتووه‌ : ئه‌ی موسوڵمانان، ئه‌ی عه‌ره‌ب ، ئه‌ی برایان، ئه‌و بارودۆخه‌ی كه‌ فه‌له‌ستین تێی كه‌وتووه‌ له‌به‌رچاوی هه‌مووان ئاشكرایه‌ ،هه‌روه‌ك ووتوومانه‌ و وه‌دوباره‌ی ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین ته‌نها تایبه‌ت نیه‌ به‌ فه‌له‌ستین ....ئه‌ی عه‌ره‌ب ن ئه‌ی موسوڵمانان، به‌راستی جیهاد كردن له‌ فه‌له‌ستین بووه‌ته‌ واجب له‌سه‌ر هه‌موو مرۆڤێك نه‌ك له‌سه‌ر عه‌ره‌بو موسوڵمانان به‌ته‌نها به‌ڵكو بانگه‌وازێكی گشتی یه‌ ئاراسته‌ی هه‌موو عه‌ره‌بو موسوڵمانانی ده‌كه‌م، وه‌ خواش ده‌زانێ كه‌ من كه‌وتوومه‌ته‌ ته‌مه‌نه‌وه‌ ئێسكه‌كانم لاواز بوونه‌ ئه‌گینا من یه‌كه‌م كه‌س  ئه‌بووم كه‌ ئه‌م بانگه‌وازه‌ جیهادی یه‌ جێ به‌جێ بكه‌م،به‌لام به‌داخه‌وه‌ ئه‌م جوڵه‌ی زانایان و  هه‌ڵویسته‌ توندو پێشه‌نگه‌یان به‌ئامانجێك نه‌گه‌یشت كه‌ شایه‌ن به‌نه‌ته‌وه‌ی ئیسلام بێت ، بۆیه‌ ئه‌و زانایه‌ی ( كاشف الغه‌تا ) كه‌ فوتوای جیهادی به‌ئاشكرا له‌ نامه‌یه‌كی تردا كه‌ له‌ رێكه‌وتی 18-12-1938 زایینی دا  نوسیویه‌تی و وه‌  رۆژنامه‌ی ئه‌لقه‌به‌سی دیمه‌شقی  ژماره‌ ( 1565 ) بلاوی كردۆته‌وه‌ له‌ رێكه‌وتی  25-12-1938 دا كه‌ تێیدا هاتووه‌و ده‌ڵێت : ده‌ڵێن له‌ جیهاندا 400 ملیۆن موسوڵمان له‌ سه‌ر رووی زه‌وی هه‌یه‌ ، وه‌ئایا چ روو ده‌دات ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌ 10 كه‌س یه‌كیان به‌ده‌نگ بانگه‌وازی جیهاده‌وه‌ بێن بۆ جێ به‌جێ كردنی واجبی دینه‌كه‌یان بۆ پشتگیری كردنی موجاهیدانی فه‌له‌ستین؟ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ رووی بدایه‌ ئه‌وا به‌دڵنایی یه‌وه‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین چاره‌سه‌ر ده‌بوو وه‌ كۆتایی پێ ده‌هات....والله ئێمه‌ زۆر له‌ قوناغه‌كه‌ دوا كه‌وتووین له‌وه‌ی كه‌ ده‌مانووت ئه‌بێ بیكه‌ین.

چه‌ندین كۆبوونه‌وه‌ ده‌كرێت ، بریاڕ ده‌رده‌چێت، نوێنه‌ر ده‌چن بۆ له‌نده‌ن ، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئێنگلیز به‌رده‌وام ئافره‌تانی سك پڕ له‌ فه‌له‌ستین ده‌كوژن و خوێنی بێ تاوانان ده‌ڕژێنن و به‌رده‌من له‌ په‌یڕه‌وكردنی ئه‌م كاره‌ قێزه‌ونانه‌یان زۆر به‌توندی و ره‌قی،به‌لام سه‌باره‌ت به‌ حیجازو ئه‌رده‌ن هه‌ردووكیان ده‌بینن و ده‌بستن به‌لام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا دێن وده‌رۆن كاتب ه‌ خۆشی به‌رێ ده‌كه‌ن ، به‌سه‌ بۆ خراپه‌كاریتان به‌رامبه‌ر فه‌له‌ستین و یارمه‌تی یه‌كانتان ڕاگران بۆ زۆرداران،به‌لام سه‌باره‌ت به‌موسوڵمانان به‌گشتی له‌به‌شه‌كانی سه‌ر زه‌وی هیچیان به‌ده‌ست نیه‌ جگه‌ له‌ ناره‌زایی ده‌ڕبڕن و ووتارو ده‌نگه‌ده‌نگ و هه‌راو هوراو مه‌قاله‌و هۆنراوه‌و یارمه‌تی یه‌كی كه‌میماددی ، وه‌ ده‌پرسێ ئایا بیستووتانه‌ كه‌ هیچ كام له‌مانه‌ هه‌زاره‌ی ئینگلیزی به‌خشی بێت به‌ فه‌له‌ستین ،وه‌ك ئه‌وه‌ی جوله‌كه‌ ده‌یكات له‌ جیهاندا زایۆنی یه‌كان له‌ فه‌له‌ستین هه‌رچه‌نده‌ ژماره‌شیان كه‌مه‌.

وه‌ ئه‌و زانایه‌ له‌ كۆتایی نامه‌كه‌یدا ئا به‌م شێوه‌یه‌ جیهانی ئیسلامی توشی نه‌خۆشی بێ ده‌نگی بووه‌و ده‌ڵێت : سه‌راره‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌ ، خۆزگه‌ موسوڵمانان دانیان به‌م راستی یه‌ دائه‌ناو ڕایان ئه‌گه‌یاند به‌بێ هیچ په‌رده‌یه‌ك، له‌راستی بێ ده‌نگی موسوڵمانان له‌ جیهاندا زۆر گه‌وره‌ تره‌ له‌ مه‌ینه‌تی زایۆنی و ئێنگلیز،ئه‌ راستی یه‌ ئاشكراو روونه‌ هه‌موو موسوڵمانێك ئه‌یزانێ به‌لام هیچ كامێكیان ده‌ری نابڕێت.

وه‌ بوونی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی تر له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی كۆماری ئیسلامی ئێران كه‌ ڕاپۆرتی نوێنه‌ری ئێرانه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كان كه‌ له‌به‌رواری 6-8-1937 نوسراوه‌ به‌ ئاشكرا هه‌ڵوێستی وولاتانی ئیسلامی ده‌خاته‌روو سه‌باره‌ت به‌ كێشه‌ی فه‌له‌ستین وه‌ له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كه‌ هاتووه‌ : ژماره‌یه‌ك له‌ نوێنه‌رانی دانیشتوانی عه‌ره‌بی فه‌له‌ستین گه‌یشتنه‌ جنێف له‌ رۆژی دووشه‌ممه‌ دووی ئۆغسته‌س ، وه‌ نوێنه‌ره‌كه‌ هاته‌ لای نوێنه‌رانی ئێران و دانوسانیان له‌گه‌ڵ من ئه‌نجامدا وه‌ له‌ دانوسانه‌دا بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ حكومه‌تی عێراق تاكه‌ حكومه‌ته‌ كه‌ كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی فه‌ڕمی یارمه‌تی پێكه‌ش به‌ فه‌له‌ستینی یه‌كان كردبێت......به‌دوای ئه‌و راگه‌یاندنه‌دا ابن سعود وه‌لامی نوێنه‌ره‌كه‌ی فه‌له‌ستینی دایه‌وه‌ به‌لام به‌شێوه‌یه‌كی ناروون ته‌م و مژاویو به‌دوای ئه‌ویشدا ئه‌میر عبدالله ( پادشای ئه‌رده‌ن ) وه‌لامێكی ته‌مومژراوی دایه‌وه‌ بۆئه‌وه‌ی خۆی به‌سه‌لامه‌ت بگرێت له‌و ئه‌زمه‌یه‌.....وه‌هه‌رچی توركیاش بوو هیچ وه‌لامێكی نه‌بوو ....یه‌كێك له‌ ئه‌ندامانی نوێنه‌ره‌كه‌ به‌ئاشكرا به‌منی ووت كه‌ توركیا ئێستا هاوپه‌یمانی سیاسه‌ته‌كانی ئێنگلیزو فه‌ره‌نسایه‌ وه‌هیچ هه‌ڵوێستێكی سه‌ربه‌خۆی لێ چاوه‌ڕوان ناكرێت ، وسروشتی یه‌ كه‌ من بێ ده‌نگی هه‌ڵده‌بژێرم له‌ ماوه‌ی ئه‌م چاوپێكه‌وتنانه‌ماندا و وه‌ ته‌نها به‌ڵێنیان پێ ده‌ده‌م.

هه‌ڵسه‌نگاندنی باروودۆخی وولاتانی ئیسلامی له‌لایه‌ن كۆنسوڵخانه‌ی ئێران له‌ فه‌له‌ستین له‌ ساڵی 1937 دا زیاتر روونكردنه‌وه‌مان ئه‌داتێ كه‌ له‌لایه‌ن نوێنه‌ری ئێران له‌ كۆمه‌ڵه‌ی نه‌ته‌وه‌كان سه‌باره‌ت به‌بارودۆخی فه‌له‌ستین . (( ئه‌و ڕووداوه‌ خوێناویانه‌ی كه‌ له‌ فه‌له‌ستین ڕووده‌ده‌ن و ده‌نگدانه‌وه‌یه‌كی خراپی هه‌یه‌ له‌ ناو ووڵاتانی عه‌ره‌بیدا هیچ به‌جێ هێنانی چالاكی به‌دوای خۆیدا نه‌هێناوه‌ له‌ پێناو چاككردنی ئه‌و باروودۆخه‌ی كه‌ فه‌له‌ستینی یه‌كان تێیكه‌وتوون ، بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی ئه‌م بابه‌ته‌ بێ گومان پێویسته‌ چاوپێخشاندنێكی خێرا به‌ووڵاتانی دراوسێ ی فه‌له‌سین بكه‌ین :

مصر : له‌دوای ئه‌و ناكۆكی یانه‌ی دوای یكه‌ له‌ نێوان سه‌ركرده‌كانی حزبی وه‌فد له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ بوونی سه‌د هه‌زار سه‌ربازی ئیتاڵی له‌ لیبیا باروودۆخی ناوخۆی مصر به‌ته‌واوه‌تی هه‌موو هه‌وڵ و گرنگی سیاسیه‌كانی مصری به‌خۆوه‌ سه‌رقاڵ كردبوو .

سوریا : سه‌رقاڵ بوونی حكومه‌تی سوریا به‌ كێشه‌ ناوخۆیی یه‌كان له‌لایه‌ك و له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ حكومه‌تی فه‌ره‌نسی زیانێكی زۆری به‌دوای خۆیدا هێنا كه‌ئه‌مه‌ش وای كرد كه‌ سوریا نه‌توانێ یارمه‌تی یه‌كانی پێشكه‌ش به‌ فه‌له‌ستینی یه‌كان بكات.

حیجازو خۆرهه‌ڵاتی ئه‌رده‌ن : دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی هه‌واڵی دابه‌شكردنی فه‌له‌ستین به‌ریتا بیری له‌وه‌كرده‌وه‌كه‌ هه‌ردوو به‌شی خواروو رۆژهه‌ڵاتی فه‌له‌ستین ببه‌ستێته‌وه‌ به‌ رۆژهه‌ڵاتی ئه‌رده‌ن و بیكاته‌ ده‌وڵه‌تێكی عه‌ره‌بی  سه‌ربه‌خۆ كه‌ مه‌لیك عبدالله حوكمڕانی یه‌كه‌ی بكات، ئه‌م هه‌واڵه‌ ترس و دڵه‌ڕاوكێ ی له‌ فه‌له‌ستین و سوریاو عێراق به‌جێ هێشت له‌هه‌ماكاتدا كاریگه‌ری یه‌كی خراپیشی له‌ سه‌ر  پادشای حیجاز ( ابن سعود ) به‌جێ هێشت و  وه‌هه‌ر له‌و رۆژه‌وه‌ سیاسه‌تێكی ئاشتیخوازی گرتووه‌ته‌به‌ر له‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ تایبه‌تن به‌كێشه‌ی فه‌له‌ستین ؛ چونكه‌ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێك له‌ ژێر فه‌رمانی ئه‌میر عبدالله له‌ ناو فه‌له‌ستین و به‌ پشتگیری جوله‌كه‌و ئینگلیز به‌لێدان له‌سه‌ربه‌خۆی حیجاز داده‌نرێت ، وه‌به‌بۆچونی من به‌دڵنیایی ئه‌میر عبدالله كه‌مته‌رخه‌می نه‌كردووه‌ له‌ ووروژاندنی ئاژاوه‌گێری له‌ حیجاز.

هند : موسوڵمانانی هندستان به‌رهه‌ڵستی سیاسه‌ته‌كانی ئینگلیزیان كرد ، له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ هه‌لأسان به‌كۆكردنه‌وه‌ی یارمه‌تی بۆیان.هه‌روه‌ها ئیمامی یه‌مه‌ن نامه‌یه‌كی ناره‌زایه‌تی ئاراسته‌ی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا كردوو تیایدا به‌رگری كێشه‌ی فه‌لستین كرد.شایه‌نی باسه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌م به‌ڵگه‌نامانه‌دا هاتووه‌ ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ جیهانی ئیسلامی وه‌به‌تایبه‌تی ووڵاتانی عه‌ره‌بی و وه‌ به‌دیاریكراویش ووڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست به‌هۆی خراپی پرس و ڕاو نه‌بوونی هاوكاری و لاوازی سیاسی و په‌وه‌ست بونیان به‌ووڵاتانی بێگانه‌وه‌ كێبڕكی كردن له‌سه‌ر گرتنه‌ده‌ستی فه‌ركانڕه‌وایی ئه‌وا توشی لێكهه‌وه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ بووبون، له‌به‌رامبه‌ردا جموجۆڵی زایۆنی یه‌كان له‌ ئاستیكی به‌رفراوان له‌ ناوه‌نده‌ جیهانی و رێكخراوه‌ نێو ده‌وڵه‌تی یه‌كان توانیان باروودۆخێكی باش و گونجاو بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێكی زایۆنی ( جوله‌كه‌) له‌ فه‌له‌ستین بۆخۆیان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن .

وه‌ له‌دوای دامه‌زرانی كیانی صه‌هیۆنی له‌ فه‌له‌ستین عه‌ره‌به‌كان جگه‌ له‌ دروشمی یه‌كێتی عه‌ره‌بی و چه‌ند پرۆژه‌یه‌كی ناكرداری هیچی تریان بۆ فه‌له‌ستین پێ نه‌كراو هه‌ر ده‌وڵه‌ته‌ و ترسی ئه‌وه‌ی هه‌بوو كه‌وا جوله‌كه‌كان بێن خاكی ئه‌وانیش داگیر بكات وه‌ك ووتراوه‌ ده‌ست به‌كڵاوی خۆته‌وه‌ بگره‌ با ڕه‌شه‌با نه‌یبات.

ئیمام خومه‌ینی  هه‌میشه‌له‌گه‌ڵ گۆرانكاری و ڕووداوه‌كاندا بووه‌ له‌ خاكی داگیركراوی فه‌له‌ستیندا هه‌روه‌ك له‌ ووتارێكدا سه‌باره‌ت به‌ باروودۆخی دڵته‌زێنی فه‌له‌ستین كه‌ له‌به‌رواری 16-8-1979 ده‌ڵێت : كارێك كومن سه‌رسام ده‌كات ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ووڵاتانی ئیسلامی و گه‌لانی ئیسلامی نه‌خۆش یه‌كه‌ باش ده‌ست نیشان ده‌كه‌ن و ده‌شزانن كه‌ وولاتانی بێگانه‌ ڕۆڵێكی گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی دووبه‌ره‌كی له‌ نێوان موسوڵماناندا و ئه‌نجامه‌كشی له‌ناوچونی خودی خۆیانه‌ ئه‌گینا چۆن ووڵاتێكی وه‌ك ئیسڕائیل ده‌توانێت ڕووبه‌رووی هه‌موو موسوڵمانان ببێته‌وه‌ له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر موسوڵمانان یه‌كریزی یان هه‌بێت و كۆببنه‌وه‌ و هه‌ریه‌كه‌یان ته‌نها یه‌ك سه‌تڵ ئاو به‌سه‌ر ئیسرائیل بڕژێنن ئه‌وا لێشاوه‌كه‌ ڕایئه‌ماڵێ ، له‌گه‌ڵ ئه‌وشدا هه‌موویان بێ توانا له‌به‌رامبه‌ر ئیسڕائیل وه‌ستاون.

وه‌له‌ وتارێكی تردا ده‌ڵێت : شه‌رمه‌زاری یه‌ بۆ عه‌ره‌ب و موسوڵمانان كه‌ چاره‌نوسی فه‌له‌ستین به‌م شێوه‌یه‌ بێت كه‌ ئێستا ئه‌بینین ، بۆچی ئیسڕائیل به‌م شێوه‌ ئاسانه‌ ده‌توانێ حوكم بدات به‌بێ ئه‌وه‌ی هه‌موو شتێكی هه‌بێت ، وه‌خۆشی له‌ هه‌موو جۆره‌كانی توانا ده‌بینێتڤ بۆچی پێویسته‌ كاره‌كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ ره‌وڕه‌وه‌ی خۆی وه‌ربگرێت ؟، خۆ ئه‌گه‌ر موسوڵمانان و گه‌لانی موسوڵمان له‌ حكومه‌ته‌كانی و خۆیان دانه‌بڕا بوان و حكومه‌ته‌كانیشیان پشتیان له‌یه‌ك نه‌كرد بوایه‌ ئه‌وا موسوڵمانان زیاتر له‌ یه‌ك ملیارن به‌لام به‌داخه‌وه‌ لێی دانیشتون ده‌ستیان بۆ پرساركردن به‌رز كردۆته‌وه‌ و ئیڕائیلیش هه‌وو تاوانێك ئه‌نجام ده‌دات له‌ فه‌له‌ستین و لوبنان.

وه‌هه‌مو ئه‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ هه‌ڵویستی ئیمام خومه‌ینی دا هاتوون زیاتر له‌ چه‌ندین بۆنه‌ن ده‌رباره‌ی كێشه‌ی فه‌له‌ستین ،بۆیه‌ ئه‌و پێی وایه‌ كه‌ یه‌كریزی و گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ ئیسلام تاكه‌ ڕێگان بۆ ڕزگاركردنی فه‌له‌ستین  و ڕێگرتنه‌ له‌ به‌دیهێنانی ئامه‌نجه‌كانی زایۆنی ، وه‌ ئیمام خومه‌ینی داوا ده‌كات كه‌ ناكۆكی یه‌كانیان وه‌ لا بنێن و له‌ ناویشیاندا ناكۆكی مه‌زهه‌بی ، بۆیه‌ ئه‌و خۆی به‌كردار پشتگیری ماددی گه‌لی فه‌له‌ستینی كرد بۆ به‌رده‌وان بونی جیهاد هه‌ر چه‌نده‌ كه‌ زۆربه‌ی دانیشتیوانی فه‌له‌ستین له‌ ئه‌هلی سوننه‌ش بوونن ئه‌م فوتوا شه‌رعی یه‌ش دوای ئه‌وه‌ دێت كه‌ ئیمام له‌گه‌ڵ نوێنه‌رانی بزوتنه‌وه‌ی فه‌تح كۆبۆوه‌ له‌ساڵی 1968 زایینی دا كاتێك ئیمام پرسیاری ڵكرا سه‌باره‌ت به‌ زه‌كات و پشتگیری كردنی ماددی بۆ برایانی موجاه دله‌ فه‌له‌ستین ئه‌ویش له‌وه‌ڵامدا ووتی : به‌ناوی خوای گه‌وره‌و میهره‌بان: به‌دڵنیای یه‌وه‌ زۆر گونجاوه‌ و به‌ڵكو واجبیشه‌ له‌سه‌ر ئه‌وانه‌ی كه‌ پاره‌یان هه‌یه‌ زه‌كات و خێر بده‌نه‌ ئه‌و برا موجاهیدانه‌ی كه‌ له‌سه‌نگه‌ری ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌دان له‌گه‌ڵ سه‌رسه‌خترین دوژمنی مرۆڤایه‌تی دا كه‌ صه‌هیۆنی یه‌كانن .

هه‌ر له‌دوای ئه‌و باروو دۆخه‌ شومه‌ی كه‌ شۆڕشی ئیسلامی ئێرانی تێدا سه‌ركه‌وت ئیمام خومه‌ینی ده‌ستپێشخه‌ری كردا كه‌وا رۆژی كۆتا هه‌ینی له‌ مانگی ڕه‌مه‌زان بكرێته‌ رۆژی جیهانی قودس له‌ هه‌موو ساڵێك هه‌روه‌ك له‌به‌رواری 7-8-1979 له‌ده‌شت پێشخه‌ری یه‌كه‌دا هاتووه‌ و ده‌ڵێت : بێ گومان موسوڵمانان  به‌درێژایی چه‌ندین ساڵ ئاگادری مه‌ترس یه‌كانی ئیسڕائیل یان ڕاگه‌یاندووه‌ و كه‌ گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌و ڕاده‌یه‌ی ڕۆژانه‌ چه‌ندین كاری هه‌مه‌جی و دڕندانه‌ له‌ دژی خه‌ڵكی فه‌له‌ستین ئنجام ده‌دات به‌به‌رچاوی هه‌موو جیهان و موسوڵمانان به‌هه‌زاران له‌ موسوڵمانان ده‌كوژێت و ماڵ و حاڵیان وێران ده‌كات ، بۆیه‌ من داوا گشت ووڵاتانی ئیسلامی ده‌كه‌م بۆ یه‌كڕیزی و یه‌كێتی بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ستی زایۆنی و پارێزه‌ره‌كانی ببڕین ، هه‌روه‌ك چۆن داواش له‌ هه‌موو جیهان ده‌كه‌م كه‌ كۆتا هه‌ینی له‌ مانگی ڕه‌مه‌زاندا بكه‌نه‌ رۆژی جیهانی قودس و هاوكاری گه‌لی چه‌وساوه‌ی فه‌له‌ستین بكه‌ن له‌رووی ماددی مه‌عنوی یه‌وه‌، ئه‌مرۆ كه‌ سی ساڵ تێئه‌په‌ڕێ  به‌سه‌ر ڕاگه‌یاندنی رۆژی جهانی قودس ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئومه‌تی ئیسلامی باش به‌ده‌نگ ئه‌و رۆژه‌وه‌ نه‌هاتوون.

بۆچی كۆنگره‌ی رۆژی قودس له‌ زانكۆی نه‌جاح بوو؟

كاتێك زانكۆی نه‌جاح پێشوازی له‌ وه‌ها كۆنگره‌یه‌ك ده‌كات بۆ به‌ستی كۆنگره‌ی رۆژی قودس ئه‌وا مانای ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌ت و ووره‌ی ئه‌وه‌ی هه‌بێت كه‌ هه‌موو ساڵێك ئه‌و كۆنگره‌یه‌ له‌ خۆبگرێت و بۆئه‌وه‌ی ئه‌م شاره‌ پیرۆزه‌ بكه‌ پیشنینه‌ی كاره‌كانی خۆی له‌هه‌موو كارو چالاكی یه‌كانیدا، وه‌ قودس ببێته‌ تیشكۆی گرنكی پێدان به‌تایبه‌ت بۆ رۆشنبیرانی فه‌له‌ستین و عه‌ره‌ب ن وه‌ هه‌موو ئه‌و كۆنگرانه‌ی كه‌ له‌ زانكۆی نه‌جاح به‌سترا سه‌باره‌ت به‌ قودس چه‌ندین بابه‌تی گرنگی تیایدا تاووتوێ كردووه‌ له‌وانه‌ باسی مێژووی كۆن و نوێ ی شاره‌كه‌ی كردووه‌ و له‌گه‌ڵ شوێنه‌واره‌كانی ئیسلامی تێیدا، گومه‌زی به‌رده‌كه‌و مزگه‌وتی ئه‌قصى و له‌گه‌ڵ رزگاركردنی ئه‌و شاره‌ له‌لایه‌ن موسوڵمانانه‌وه‌، وه‌هه‌روه‌ها چه‌ندین باته‌تی تری نوێ تاووتوێ ده‌كرا له‌وانه‌ باسی یاسایی بۆ شاری قودس ن سه‌ره‌ڕای چه‌ندین بابه‌تی تر له‌وانه‌ی تایبه‌ت بوون به‌شاره‌كه‌و له‌لایه‌ن توێژه‌رانی فه‌له‌ستینی و عه‌ره‌ب له‌ توێژینه‌وه‌ زانستی یه‌كانیاندا تاووتوێ كراون .

زانكۆ هه‌وڵیدا هه‌موو ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌و زانستیانه‌ بسه‌لمێنی كه‌ له‌لایه‌ن توێژه‌رانی به‌شداربوو له‌و كۆنگره‌یه‌دا پێشكه‌ش كرابوون پاشانیش بڵاو كردنه‌ویان  له‌ كۆلیژی ئاداب وه‌ك كتێب ، وه‌ كۆتا كتێب كه‌ له‌ كۆنگره‌ی ده‌یه‌می ساڵی 2009 زایینی دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ به‌ ناوو نیشانی ( استشراف الواقع الپقافی والحچاری فی مدینه‌ القدس )  .

وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زانكۆ بنكه‌یه‌كی زانستی و توێژینه‌وه‌یه‌ بۆیه‌ هه‌موو ئه‌و هه‌وڵه‌ نوێ یانه‌ی كه‌ده‌دران له‌ پێناو ئه‌وه‌ بوو رێگا پیشان بدات بۆ گۆڕانكاری عه‌ره‌بی ئیسلامی و مه‌سیحی و سه‌پاندنی سیاسه‌تی ئه‌مری واقع به‌سه‌ریاندا، بۆیه‌ زانكۆ پێشنیاری كرد كه‌وا كۆنگره‌ی یانزه‌هه‌مین كۆنگره‌یه‌كی عه‌ره‌بی و ئیسلامی مه‌سیحی بێتو ناویان نا (( قودس له‌ ویژدانی عه‌ره‌بی و ئیسلامیدا)) وه‌ ئامانج له‌و كۆنگره‌یه‌ فراوان كردنی بازنه‌ی گرنگی دان به‌شاری قودسه‌ و وه‌ كردنیه‌تی به‌ تیشكۆی گرنگی پێدان،وه‌ له‌ ئه‌نجامی زانینی هه‌ڵوێستی زانكۆی ووڵاتانی عه‌ره‌بی سه‌باره‌ت به‌قودس وه‌ ئه‌و ڕۆڵه‌ی كه‌ پێویسته‌ بیبینێت بۆ سه‌رخستنی شاری قودس و پارێزگاری كردن لێی به‌هه‌وڵ و كۆششێكی فه‌رمی وولاتانی عه‌ره‌بی ، وه‌هه‌روه‌ها ڕۆڵی رێكخراوانی كۆمه‌ڵی مه‌ده‌نی گرنگی خۆی هه‌یه‌ له‌پاراستن و به‌رگری كردن له‌ پله‌و پایه‌ی ئه‌م شاره‌ له‌ڕووی دینی و عه‌ره‌بی یه‌وه‌.

له‌وانه‌ كه‌سێك پرسیار بكات و بڵێت ئه‌م هه‌موو كۆنگره‌ به‌ستنه‌ بۆچی یه‌؟ وه‌ سودو نرخ و به‌های چی یه‌؟وه‌ڵامه‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كی ئاسان بریتی یه‌ له‌: بۆچی ئێمه‌ بوونی قودس له‌ ویژدانی فه‌له‌ستینی یه‌كان خۆشه‌ویست نه‌كه‌ین ؟؟ وه‌ بۆچی ئێمه‌ قودس له‌ زانكۆو خوێندگاو دامه‌زراوه‌كانماندا نه‌كه‌ین به‌ كانگای دڵه‌كانمان ؟؟؟بۆچی قودس نه‌كه‌ین به‌ شتێكی ئاماده‌بوو له‌ توێژینه‌وه‌ی رۆشنبیرانماندا، هه‌موو ئه‌وانه‌ له‌سه‌رمان پێویست ده‌كات كه‌وا رێز له‌ قودس بگرین ، وه‌به‌ دڵنیایی یه‌وه‌ كۆنگره‌ی قودس هه‌میشه‌ قودس و ناڕه‌حه‌تی یه‌كانی خه‌ڵكی قودسمان بیرئه‌خاته‌وه‌ كه‌ له‌ وولاتانی عه‌ره‌بی و ئیسلامی دابڕێندراوه‌.

به‌شێك له‌تێزى نامه‌ى ماسته‌ر

له‌بوارى شیعه‌ناسى

ڕۆژى قودس وه‌ك نمونه‌

به‌شێك له‌توێژینه‌وه‌كه‌م بۆ نامه‌ى ماسته‌ر